Chẩn đoán hình ảnh trong đánh giá kết quả dậy thì sớm trung ương ở trẻ nam

Abstract

Dậy thì sớm (DTS) là một rối loạn nội tiết đặc trưng bởi sự xuất hiện sớm bất thường của các đặc tính sinh dục thứ phát. DTS ở trẻ nam không chỉ ảnh hưởng đến phát triển thể chất mà còn gây rối loạn tâm lý – xã hội đáng kể. Sự tăng tiết hormon sinh dục sớm làm cốt hóa xương nhanh, khiến trẻ ngừng tăng trưởng sớm và thấp khi trưởng thành. Cùng với đó là những thay đổi về hình thể, giọng nói, hành vi vượt trước độ tuổi, có thể gây mặc cảm, rối loạn cảm xúc, hoặc khiến trẻ dễ bị tổn thương trong môi trường xã hội.1 Tỷ lệ mắc DTS thay đổi tùy theo từng quần thể, dao động khoảng 1/5.000 – 1/10.000 trẻ, mặc dù tỉ lệ mắc dậy thì sớm ở trẻ gái cao hơn trẻ trai nhưng có một tỉ lệ lớn trẻ nam có nguyên nhân thực thể, đặc biệt là u vùng hạ đồi – tuyến yên hoặc các bất thường cấu trúc não. Điều này khiến việc chẩn đoán sớm và xác định nguyên nhân bằng các phương tiện chẩn đoán hình ảnh trở nên đặc biệt quan trọng1 DTS nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời có thể gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng. Về thể chất, sự cốt hoá xương sớm khiến trẻ ngừng phát triển chiều cao sớm, dẫn đến tầm vóc thấp khi trưởng thành. Về tâm lý, trẻ dễ rơi vào trạng thái rối loạn cảm xúc, mất tự tin, dễ bị bạn bè trêu chọc hoặc xa lánh. Ngoài ra, sự phát triển sớm của cơ quan sinh dục có thể làm trẻ dễ bị xâm hại tình dục, hoặc gặp rủi ro về sức khỏe sinh sản sau này. Đặc biệt, với những trường hợp DTS có nguyên nhân từ khối u nội sọ, nếu không được điều trị kịp thời, có thể đe dọa tính mạng của trẻ2 Tại Việt Nam, trong những năm gần đây, các cơ sở y tế tuyến trung ương như Bệnh viện Nhi Trung ương đã ghi nhận số lượng trẻ được chẩn đoán và điều trị DTS ngày càng tăng, cho thấy mức độ quan tâm và khả năng phát hiện bệnh đã được cải thiện đáng kể