XÁC ĐỊNH CÁC ĐỘT BIẾN GEN CPT1A GÂY BỆNH THIẾU HỤT ENZYME CARNITINE PALMITOYLTRANSFERASE 1A

Abstract

Rối loạn chuyển hóa acid béo (Fatty Acid Oxidation Disorders – FAODs) là nhóm bệnh di truyền hiếm thuộc rối loạn chuyển hóa bẩm sinh, đặc trưng bởi sự suy giảm hoặc mất chức năng của các enzym hoặc protein vận chuyển tham gia vào quá trình β-oxy hóa acid béo trong ty thể. Hậu quả là cơ thể không thể chuyển hóa acid béo thành năng lượng một cách hiệu quả, đặc biệt trong các tình trạng đói, nhiễm trùng hoặc stress chuyển hóa, dẫn đến thiếu hụt năng lượng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến gan, tim, cơ xương và hệ thần kinh trung ương. Trong số các FAODs, thiếu hụt enzyme carnitine palmitoyltransferase 1A (CPT1A deficiency, CPT1AD) là thể bệnh di truyền gen lặn trên nhiễm sắc thể thường, do đột biến gen CPT1A (OMIM #600528) gây suy giảm quá trình vận chuyển acyl-CoA chuỗi dài vào ty thể để oxy hóa. Biểu hiện bệnh có thể khởi phát sớm ở trẻ sơ sinh với các triệu chứng nặng như hạ đường huyết và suy gan cấp, có thể dẫn tới tử vong nếu không được chẩn đoán kịp thời. Nghiên cứu này hướng tới mục tiêu xây dựng và chuẩn hóa quy trình kỹ thuật phân tích gen CPT1A nhằm hỗ trợ chẩn đoán xác định bệnh CPT1AD. Nhóm nghiên cứu đã thiết kế thành công bộ mồi đặc hiệu cho gen CPT1A, đồng thời tối ưu hóa điều kiện PCR để tạo ra sản phẩm khuếch đại ổn định, có độ đặc hiệu và tinh sạch cao, đáp ứng yêu cầu cho giải trình tự gen thế hệ mới (NGS). Phân tích NGS được thực hiện trên 19 cặp mồi và được đối chiếu với kết quả Sanger sequencing ở các vùng trọng yếu, cho phép kiểm chứng độ chính xác và khắc phục các hạn chế kỹ thuật trong các vùng giàu GC của gen. Kết quả cho thấy đa số biến thể thu được là lành tính hoặc chưa rõ ý nghĩa, phù hợp với đặc điểm di truyền của quần thể Việt Nam và các nghiên cứu quốc tế. Ngoài ra, việc đối chiếu dữ liệu LC-MS/MS với kết quả giải trình tự gen cho thấy sàng lọc sinh hóa có độ nhạy cao nhưng độ đặc hiệu còn hạn chế. Nghiên cứu nhấn mạnh vai trò bổ trợ của phân tích gen trong xác định chẩn đoán, tư vấn di truyền và phòng ngừa rối loạn oxy hóa acid béo trong cộng đồng.